خبرگزاري ميراث فرهنگي- ميترااسدنيا- استفاده گسترده از اينترنت براي تجارت و مسافرت دركشورهاي توسعه يافته مشخصا از سال 1999 در اروپا با 17 ميليون سفر خارجي از طريق اينترنت به طور جدي به صحنه رقابت هاي تجاري جهان توريسم وارد شده است.
ازاين ميان 13 ميليون آن خارج از اينترنت رزرو و بهاي آن پرداخت شد و 4 ميليون آن توسط اينترنت رزرو و بهاي آن پرداخت شد كه از مجموع آن، 73درصد به تعطيلات و تفريحات و 27 درصد مربوط به کسب و کار و تجارت اختصاص داشت.

اما رشد و توسعه توريسم الکترونيک در سال هاي اخير بسيار سريع تر از تجارت الکترونيک بوده است به حدي که طبق گزارش هاي جهاني، به ميزان 55 درصد از مجموع فعاليت هاي انجام شده در بخش تجارت الکترونيک طي سال گذشته (2008) تنها به بخش توريسم اختصاص داشته است.

به گزارش اتحاديه صنايع مسافرت الکترونيک؛ رشد فزاينده بازاريابي و فعاليت هاي تجارت آن لاين و افزايش سازمان هاي پيشرو در اين حوزه در سال 2008 سبب شده که بيش از نيمي از فعاليت هاي جاري در حوزه تجارت الکترونيک تنها در بخش توريسم الکترونيک متمرکز شود.

اگر بخواهيم درباره مزاياي گردشگري مجازي نسبت به نوع سنتي‌ اش بحث کنيم به همان ويژگي‌ هاي شبکه جهاني يا همان اينترنت مي‌ رسيم. همان صرفه‌ جويي در وقت و نبود محدوديت‌ هاي مکاني و زماني و مزايايي از اين قبيل دراين حوزه به وضوح كاركرد خود را نشان مي دهد. استفاده از تکنولوژي‌ هاي ارتباطات و اطلا‌عات علا‌وه بر اينکه در وقت کاربران صرفه ‌جويي مي ‌کند نقش بسيار مهم نيز در کاهش هزينه ‌ها براي موسسات و نيز افراد دارد.

اما صرف نظر از توسعه تجهيزات و خدمات اينترنتي، علت اصلي اين پديده دركشورهاي توسعه يافته و برخي از كشورهاي درحال توسعه غير غربي، رشد و گسترش كارايي و سهولت استفاده از ايميل، موبايل و کاربرد فناوري هاي شبکه 2.0 نظير« مشاورسفر» و يا «ياهو تراول» و انواع موتورهاي کاوشگر در اين حوزه نظير «کاياک» يا «سايداستپ» بوده است.

درحال حاضر عوامل و بخش هايي که در توريسم آن لاين يا توريسم الکترونيک، بيشترين نقش را دارند شامل مواردي است نظير تکنيک هاي خريد آن لاين، تکنيک هاي بازاريابي آن لاين، استراتژي هاي بازاريابي با موبايل، سيستم هاي درخواست رزو آن لاين در هتل ها، بازاريابي با کمک ويدئو آن لاين، تجارت آن لاين در هتل ها و رستوران هاست که سبب گسترش فعاليت کمپاني هاي تجارت آن لاين و افزايش سرمايه گذاري در اين زمينه و گسترش افق هاي تجارت و سفرالکترونيک است.

امروزه گسترش اين تكنولوژي در تمام مقاصد گردشگري به سطحي رسيده است كه بي توجهي به توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات، جوامعي را که قادر به پذيرش توسعه نبوده و از لحاظ فناوري عقب افتاده‌اند، با چالشهاي جدي در بازار صنعت گردشگري روبرو مي‌سازد.

زيرا مشتريان اصلي آنها يعني كشورهاي پيشرفته بصورت گسترده‌اي از اينترنت براي تجارت و مسافرت استفاده مي‌كنند و به همين ترتيب درصد بالايي از جمعيت آن كشور نيز با اينترنت آشنا و متصل‌اند.

اما عدم حضور در اين بستر بزرگ اطلاعاتي درشرايط كنوني خطري جدي براي بازاريابي و توريسم كشورهايي است كه هنوز قادر به تقويت زيرساخت هاي صنعت گردشگري الكترونيك خود نشده اند. زيرا فقدان اين امكانات و خدمات ارتباطي در دنياي كنوني به معني ديده نشدن مقاصد تجاري و گردشگري آن كشور از سوي بخش بزرگي از متقاضيان بازار توريسم در كشورهاي ثروتمند خارجي است.

اما صرف نظر از كشورهاي توسعه يافته غربي، توريسم و بازاريابي الكترونيك دركشورهاي آسيايي و ازجمله دركشورهاي همسايه نيز جايگاهي شايسته و كاربردي غيرقابل جايگزين يافته است.

ترکيه ، امارات متحده عربي ، بحرين و قطر استراتژيهاي توريسم الکترونيک خود را ازمدت ها پيش تدوين و به مرحله اجرا گذاشته ‌اند و همگي تا سال 2010 به نظام مدرن توريسم جهاني خواهند پيوست .
اين كشورها هم اکنون با بررسي شرايط جهاني و با سرمايه گذاري هاي کلان در حال بهره ‌برداري و توسعه‌ سريع فن‌آوريها در ساختار گردشگري خود هستند و در اين عرصه حتي افغانستان نيز استراتژيهاي مشخصي را با کمک WTO و شرکتهاي بزرگ و سرشناس ICT آمريکا و انگلستان طراحي و آماده اجرا كرده است.

درهمين راستا كشورهاي عرب منطقه نيز با كمك سازمان بين المللي صنعت توريسم الكترونيك و همكاري مقامات توريسم مصر ، تحت نظارت اتحاديه عرب، از سال گذشته در فهرست برنامه ريزي هاي كلان توسعه فناوري هاي ICT، اقدام به برگزاري كنفرانس توريسم و بازاريابي الكترونيك كشورهاي عرب كرده اند.

اين كنفرانس كه براي دومين بار با شركت كشورهاي عرب برگزار ميشود، با هدف ايجاد آگاهي، آموزش و به‌روز كردن صنعت توريسم و سفر ونيز طراحي آخرين و جديدترين استراتژي‌هاي مطرح در حوزه سفر الكترونيك اصلي از 14 تا 18 ماه دسامبر 2009 كارشناسان و بازيگران صحنه تجارت و صنعت الكترونيك را در كشور مصر گرد هم مي آورد.

برخي عناوين اعلام شده در اين كنفرانس عبارتند از :درك نحوه گسترش فرصت‌هاي تجاري از طريق بازاريابي الكترونيك، ايجاد طرح بازاريابي الكترونيكي براي توزيع كالاها ،مخاطبان ومقاصد هدف،بودجه، طرح عملياتي، تصحيح بدفهمي‌هاي رايج درباره بازاريابي الكترونيك (مثلا اين ايده كه بسيار گرانتر از بازاريابي معمولي است.)

توسعه طرح بازاريابي الكترونيك و مديريت اطلاعات متقاضيان و مشتريان ارتقاي فروش الكترونيكي، كاربرد بنرهاي تبليغاتي و موتورهاي جستجوگر تبليغاتي ،كار وارتباط با آژانس هاي آن لاين خارجي ، استراتژي‌هاي توزيع الكترونيكي و چرخه حيات مسافران، شناخت و درك توريست جديد، توسعه استراتژي وراه اندازي وب سايت هاي جديد و قدرتمند براي تشويق توريست ها به اقدام آن لاين ،بازاريابي با ايميل، بازاريابي با موبايل، شكل دادن ،حمايت و مديريت شهرت تجاري آن لاين، ازديگر موضوعات مرتبط با تجارت و بازاريابي الكترونيك است كه دراين كنفرانس بررسي مي شود.

بررسي اين كه چرا تجارت و فعالان صنعت توريسم بايد بلاگ‌ها را دنبال كنند و چرا سازمان‌هاي توريستي بايد در فعاليت‌هاي بلاگ نويسي درگير شوند، همچنين اهميت و نقش گوگل در عرصه بازاريابي و توريسم الكترونيك هم از جمله موضوعات مهم مورد توجه در اين نشست‌ها عنوان شده است.

سخنرانان طي اين كنفرانس به بحث درباره چگونگي كسب سود از جديدترين امكانات رسانه‌هاي اجتماعي و بازاريابي با كمك ابزارهاي الكترونيك نظير موبايل مي پردازند.
همچنين چالش‌ها و فرصت‌هاي پيش‌رو دربرابر موسسات تورگرداني و فعالان بازارهاي داخلي و خارجي در محيط همواره متغير تجارت آن‌لاين نيز از ديگر موضوعاتي است كه دراين كنفرانس مورد توجه و تمركز كارشناسان قرار مي‌گيرد.

هدف نهايي از بررسي اين موضوعات ، توانمند‌سازي موسسات توريستي براي تامين و دستيابي به بالاترين سود در فعاليت‌هاي تبليغاتي، سرمايه گذاري و آموزش آن‌ها در زمينه چگونگي كاربرد موثر اين روشها باصرف كمترين زمان ممكن است.

اما در ايران نمونه بارز بازاريابي و توريسم الكترونيك در ارايه خدمات مستقيم به مشتريان فروش بليط اينترنتي هواپيمايي ايران اير و ارم اير و قطار است. در سطح فروش نيز شبکه رزرواسيون پرديس در کشور درحال ارايه خدمات است.

اما روشن است كه اين ميزان فعاليت در عرصه توريسم الكترونيك تا چه حد اندك و محدود است. بررسي مقايسه اي عناوين و موضوعات مورد بررسي در اين كنفرانس چشم انداز مبهمي از شرايط توريسم الكترونيك در كشور ما نيز ارائه مي دهد. چشم اندازي كه از نظر بسياري از كارشناسان داخلي چندان اميد بخش نيست.

"مهدي رودكي " كارشناس بازاريابي الكترونيكي معتقد است كه اكثر سايتهاي گردشگري در ايران داراي اطلاعات ضعيف و طراحي نامناسب هستند.

به گفته وي بسياري از سايتهاي اينترنتي فعال در زمينه توريسم و ايرانگردي از نظر اطلاع رساني و امكانات به‌هيچ عنوان پاسخگوي نياز و سليقه گردشگران بخصوص گردشگران خارجي نيستند.

برخي كارشناسان نظير «محسن قاسمي»،‌ مدير شبکه رزرواسيون پرديس نيز اظهار نگراني كرده اند كه چنانچه شركتها در كشورهاي درحال توسعه تا ظرف2 سال آينده در اينترنت حضور نداشته باشند، ضررجبران ناپذيري را متقبل خواهند شد و امكان نابودي آنها توسط شركتهاي رقيب وجود دارد. زيرا شركتهاي كشورهاي پيشرفته با داشتن امكانات و استفاده از آخرين تكنولوژي، و سرمايه كافي مي‌توانند رقيب سر سخت وشكست ناپذيري براي جهان سوم باشند.

دليل اين نگراني ها كاملا بجاست . زيرا امروزه در بيشتر كشورها و مقاصد مهم گردشگري جهان فروش خدمات از طريق يک سايت رزرو online يک راه بسيار متداول و عالي براي افزايش فروش شده است . وب سايت هاي مرتبط با خدمات توريسم امروزه به همه موسسات توريستي با مشتريان بالقوه در ارتباط باشند زيرا وب سايت يک روش عالي براي تسهيل اين فرايند است.

اما صرف نظر از ضعف در اطلاعات و طراحي نامناسب، كارشناسان معتقدند كه يکي از عوامل مهم در عدم تمايل به سرمايه ‌گذاريهاي خارجي در صنعت گردشگري ايران ، ضعف ساختارهاي فناوري IT در کشور است.
طبق بررسي هاي موجود سهم ايران در نظام توزيع الکترونيکي امکانات و خدمات گردشگري جهان که 50 درصد گردش مالي توريسم جهاني را در برمي‌ گيرد ، دقيقا عدد صفر است.
برنامه ‌ريزي در زمينه گردشگري سايبر در بسياري از امکانات لا‌زم براي گسترش صنعت گردشگري مجازي مانند صدور ويزا و بليت الکترونيکي و رزرواسيون هتل‌ ها كه از مهم ترين عرصه هاي فعاليت در بازاريابي توريسم الكترونيك است، در حال حاضر از جايگاه مناسبي برخوردار نيست و اين در حالي است که بايد توجه داشت تداوم حيات ايران در صنعت گردشگري طي سال آينده همچون هر كشور ديگري وابستگي تنگانگي با توسعه زيرساخت هاي گردشگري الکترونيک دارد. علت اين وابستگي نيز آن است كه بازاريابي الکترونيک امروزه يک عملکرد مجزا که منحصر به فروش محصولات و خدمات باشد، نيست، بلکه فرآيندي مديريتي براي اداره كردن روابط موجود ميان سازمان و مشتريان دربازار هاي داخلي و خارجي است. بنابراين عدم توجه به اين حوزه ممکن است ما را از امتيازات جهاني گردشگري حذف کند .
در چنين شرايطي اگر همچنان اين تفكر غلط كه ICT صرفا يک فن‌ آوري لوکس و گران و کم اهميت است " بها دهيم ،در عصر اطلاعات و ارتباطات جهاني حوزه هاي مختلف صنعت و تجارت گردشگري ايران با از دست دادن فرصت ها هزينه كلاني متحمل خواهند شد. زيرا بازاريابي الکترونيک كه همان اهداف بازاريابي سنتي را دنبال مي کند با بکارگيري ابزارها و روشهاي بديع فناوري نوين به رغم پيشرفت هاي صورت گرفته همچنان به دنبال نوآوري است.